Astudiodd Alice Cleave, o Frychdyn, Safon Uwch mewn Gwleidyddiaeth, Hanes a Daearyddiaeth yn y coleg ar ôl gadael Ysgol Uwchradd Dewi Sant yn Saltney cyn symud ymlaen i Brifysgol Lancaster, lle cwblhaodd radd mewn Hanes a Gwleidyddiaeth ac yna gradd Meistr mewn Gwleidyddiaeth.

Heddiw mae hi’n Swyddog Ymgysylltu a Dysgu yn Llyfrgell Gladstone ym Mhenarlâg, gan gyflawni prosiectau sy’n annog pobl ifanc a grwpiau cymunedol i archwilio materion cyfoes trwy gasgliadau hanesyddol y llyfrgell.

Wrth i Chweched Glannau Dyfrdwy ddathlu ei ben-blwydd yn 10 oed, roedd Alice yn edrych yn ôl yn hoffus ar fod yn rhan o ail garfan erioed y ganolfan.

“Hoffwn i ddymuno pen-blwydd hapus iawn yn 10 oed i Chweched Glannau Dyfrdwy,” meddai.

“Roeddwn i’n un o’r myfyrwyr cyntaf i fynd yno ac mae gen i gymaint o atgofion melys. Roedd mynd o’r ysgol uwchradd i’r cyfleusterau newydd anhygoel yma yn teimlo fel cam ymlaen go iawn ac fe wnaeth fy annog i ddod yn llawer mwy annibynnol, ac fe wnaeth fy rhoi mewn lle da iawn ar gyfer y brifysgol.

“Roedd y tiwtoriaid yn wych ac yn hynod gefnogol tra roeddwn i yno a hyd yn oed wedyn. Fe wnaethon nhw danio fy angerdd am wleidyddiaeth yn arbennig, ac mae hynny wedi dylanwadu ar bopeth dwi wedi mynd ymlaen i’w wneud.”

Dywedodd Alice fod astudio yn Lancaster wedi agor hyd yn oed rhagor o ddrysau, er gwaethaf dechrau prifysgol ychydig fisoedd cyn i bandemig Covid-19 ddechrau.

“Fel cynifer o bobl, roedd yn rhaid i ni lywio’r heriau a ddaeth gyda Covid yn ystod fy mlwyddyn gyntaf, ond roedd Lancaster yn brofiad anhygoel a dwi mor falch fy mod i wedi mynd yno,” meddai.

Yn y pen draw, arweiniodd y cariad hwnnw at wleidyddiaeth a hanes hi at Lyfrgell Gladstone, yr unig lyfrgell breswyl yn y DU sy’n dal llyfrau’r Prif Weinidog bedair gwaith William Gladstone.

Tan yr haf diwethaf, arweiniodd brosiect ymgysylltu a gefnogwyd gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol a weithiodd gyda dwsinau o sefydliadau, a gyflwynodd 86 o sesiynau a chyrhaeddodd bron i 1,200 o bobl ifanc dros gyfnod o 10 mis, gan archwilio themâu gan gynnwys democratiaeth, hawliau dynol, hanes menywod a rhyddid crefyddol.

Mae Alice bellach yn arwain rhaglen ymgysylltu newydd sy’n rhedeg tan Awst 2027, wedi’i hariannu gan Sefydliad Stavros Niarchos, gan ddefnyddio casgliadau’r llyfrgell i helpu pobl i ddeall materion mwyaf heddiw yn well trwy edrych ar y gorffennol.

Ymhlith y sesiynau mae gweithdy a gynhaliwyd ar safle Iâl Coleg Cambria, lle trafododd myfyrwyr ddemocratiaeth, pleidleisio a phwysigrwydd cyfranogiad dinesig.

“Rydyn ni’n defnyddio hanes drwy gydol ein gwaith oherwydd bod y casgliadau yma yn caniatáu i ni edrych ar faterion heddiw drwy lens hanesyddol,” meddai.

“Nid ydy’n ymwneud â dweud wrth bobl beth i’w feddwl na’u perswadio nhw mewn un ffordd neu’r llall. Rydyn ni’n syml yn cyflwyno’r ffeithiau fel y gall pobl wneud eu penderfyniadau gwybodus eu hunain.

“Mae llawer o’r hyn rydyn ni’n ei wneud yn ymwneud â chreu sgyrsiau yn hytrach na dadleuon. Mae’n ymwneud ag annog pobl i wrando ar ei gilydd yn barchus mewn lle diogel a datblygu’r sgiliau hynny y gallant eu cymryd gyda nhw drwy gydol eu bywydau. Dwi’n credu bod angen hynny arnom ni yn fwy nag erioed.”

Y tu allan i’r gwaith, mae Alice hefyd yn arwain uned y Rainbows a Brownies, wedi gwirfoddoli’n helaeth drwy Girlguiding ac yn gweithio gyda sefydliadau gan gynnwys WeMindTheGap, gan barhau â’i hangerdd dros gefnogi pobl ifanc y tu hwnt i’r llyfrgell.

Mae ei diddordeb mewn addysg wleidyddol yn ymestyn yn ôl i’w hymchwil prifysgol, pan gynhaliodd grwpiau ffocws gyda phobl ifanc – gan gynnwys myfyrwyr yn Chweched Glannau Dyfrdwy – gan archwilio a oeddent yn teimlo’n barod i bleidleisio, a oeddent yn credu bod gwleidyddion yn gwrando ar eu cenhedlaeth a beth oedd yn ei olygu i ddod yn ddinasyddion gweithredol.

Ffurfiodd y sgyrsiau hynny sail ei thraethawd hir Meistr ac maent yn parhau i ddylanwadu ar y gwaith y mae’n ei gyflawni heddiw.

“Dwi’n ffodus iawn, mae bod yn rhan o’r tîm yma yn anhygoel,” ychwanegodd.

“Mae’n adeilad rhestredig Gradd I gyda hanes mor gyfoethog a lliwgar. Mae pob diwrnod yn wahanol a dwi’n teimlo’n wirioneddol mai dyma’r swydd dwi wedi bod yn dyheu amdani.”